ادسون آرانتس دو ناسیمنتو معروف به پله، فوتبالیست افسانهای اهل برزیل، در تاریخ ۲۳ اکتبر ۱۹۴۰ در شهر ترس کوراسوز متولد شد. او به عنوان یکی از بزرگترین و تأثیرگذارترین ورزشکاران قرن بیستم شناخته میشود و با مهارتهای خارقالعاده، گلزنیهای بیشمار و کسب سه عنوان قهرمانی جام جهانی همراه با تیم ملی برزیل، به شهرت جهانی دست یافت و لقب «سلطان فوتبال» را از آن خود کرد. پله نه تنها یک ورزشکار نابغه، بلکه نمادی از هویت ملی برزیل و سفیر جهانی صلح و ورزش بود که تاریخ فوتبال را برای همیشه تغییر داد و معیارهای جدیدی برای این رشته ورزشی تعریف کرد.
مشخصات فردی پله
- نام کامل: ادسون آرانتس دو ناسیمنتو (Edson Arantes do Nascimento)
- تاریخ تولد: ۲۳ اکتبر ۱۹۴۰ (۱ آبان ۱۳۱۹)
- محل تولد: ترس کوراسوز، ایالت میناس گرایس، برزیل
- ملیت: برزیلی
- حوزه فعالیت: ورزشی (فوتبال حرفهای)
- سالهای فعالیت: ۱۹۵۶ تا ۱۹۷۷ (به عنوان بازیکن)
- وضعیت تأهل: متأهل (در زمان حیات؛ همسر آخر مارسیا آئوکی)
تولد و خانواده
پله در یک خانواده فقیر در ایالت میناس گرایس برزیل چشم به جهان گشود. والدین او، ژوائو راموس دو ناسیمنتو (معروف به دوندینیو) و سلسته آرانتس بودند. پدرش خود یک بازیکن فوتبال در باشگاههای محلی بود که به دلیل مصدومیت شدید زانو، دوران حرفهایاش خیلی زود به پایان رسید و خانواده را با مشکلات مالی شدیدی مواجه کرد. نام او را به افتخار مخترع معروف آمریکایی، توماس ادیسون، «ادسون» گذاشتند، هرچند که یک اشتباه اداری در شناسنامه باعث شد حرف «ی» از نام ادیسون حذف شده و به صورت ادسون ثبت شود! او فرزند بزرگ خانواده بود و یک برادر و یک خواهر کوچکتر از خود داشت. محیط خانواده او مملو از عشق به فوتبال بود، اما فقر مادی باعث میشد که مسیر سختی برای ورود به دنیای حرفهای پیش رو داشته باشد. ایام کودکی او در فضایی سپری شد که فوتبال تنها راه فرار از دشواریهای زندگی روزمره به شمار میرفت.
کودکی و نوجوانی
دوران کودکی پله در شهر بائورو در ایالت سائو پائولو سپری شد، جایی که خانوادهاش به امید زندگی بهتر به آنجا مهاجرت کرده بودند. در این دوران، وضعیت مالی خانواده به قدری وخیم بود که او مجبور بود برای کمک به مخارج خانه، در خیابانها به واکس زدن کفشها و کار در چایخانهها بپردازد. به دلیل عدم توانایی مالی برای خرید یک توپ فوتبال واقعی، او و دوستانش با پر کردن جورابهای کهنه با روزنامه و بستن آنها با نخ، یا استفاده از گریپفروت، توپهای دستساز میساختند و در کوچههای خاکی بازی میکردند. در همین دوران بود که لقب «پله» شکل گرفت؛ او در کودکی شیفته بازی دروازهبان تیم محلی یعنی «بیله» بود، اما نام او را به اشتباه «پله» تلفظ میکردم. دوستانش برای شوخی این نام را روی او گذاشتند. او در ابتدا از این لقب متنفر بود و حتی به خاطر آن با همکلاسیهایش دعوا میکرد، اما این نام در نهایت به بزرگترین و شناختهشدهترین نام تجاری و ورزشی جهان تبدیل شد. استعداد ناب او در تیمهای آماتور محلی بائورو آشکار شد و او توانست همراه با تیم جوانان این شهر چندین قهرمانی محلی به دست آورد.
تحصیلات پله
دوران ابتدایی تحصیلات پله با توجه به تمرکز شدید او بر فوتبال و کار برای کمک به خانواده، با چالشهای فراوانی همراه بود و او نتوانست به صورت پیوسته مدارج تحصیلی کلاسیک را در نوجوانی طی کند. با این حال، او اهمیت آموزش را هرگز فراموش نکرد. پس از رسیدن به شهرت جهانی و در دوران بازی در باشگاه سانتوس، او تصمیم گرفت تحصیلات خود را تکمیل کند. او در نهایت توانست در سال ۱۹۷۴ موفق به دریافت مدرک کارشناسی در رشته تربیت بدنی و علوم ورزشی از دانشگاه متروپولیتن سانتوس (Unisantos) شود. او همواره در مصاحبههای خود جوانان برزیلی را به درس خواندن تشویق میکرد و معتقد بود فوتبال بدون آگاهی و تحصیلات نمیتواند آینده جامعه را تغییر دهد.
شروع فعالیت حرفهای
نقطه عطف بیوگرافی پله در سن ۱۵ سالگی رقم خورد، زمانی که والدمار دو بریتو، بازیکن سابق تیم ملی برزیل، استعداد بینظیر او را کشف کرد. دو بریتو او را به باشگاه بزرگ سانتوس برد و به مدیران باشگاه اعلام کرد که این پسر به بزرگترین بازیکن فوتبال جهان تبدیل خواهد شد. پله در سپتامبر ۱۹۵۶ اولین بازی رسمی خود را برای تیم بزرگسالان سانتوس در برابر کورینتیانس سانتو آندره انجام داد و در همان بازی نخست، اولین گل حرفهای خود را به ثمر رساند. او به سرعت به ترکیب اصلی راه یافت و در فصل بعدی با به ثمر رساندن ۳۶ گل، آقای گل لیگ ایالتی شد. بازیهای درخشان او به قدری سریع بازتاب یافت که تنها پس از ده ماه از امضای اولین قرارداد حرفهای، به تیم ملی فوتبال برزیل دعوت شد و در جولای ۱۹۵۷ اولین بازی ملی خود را در برابر آرژانتین انجام داد، مسابقهای که با وجود شکست برزیل، با گلزنی او همراه بود تا به جوانترین گلزن تاریخ بازیهای ملی تبدیل شود.
اوج شهرت و نقاط عطف
جام جهانی ۱۹۵۸ سوئد، سکوی پرتاب پله به تالار افتخارات ابدی فوتبال بود. او که تنها ۱۷ سال سن داشت، به عنوان جوانترین بازیکن تاریخ جام جهانی تا آن زمان پا به مسابقات گذاشت. او در مرحله حذفی گل پیروزیبخش برزیل مقابل ولز را زد، در نیمهنهایی مقابل فرانسه هتتریک کرد و در فینال برابر سوئد میزبان، دو گل تاریخی به ثمر رساند تا برزیل برای اولین بار قهرمان جهان شود. تصاویر گریههای این نوجوان ۱۷ ساله روی شانههای همتیمیهایش، به قابهای ماندگار تاریخ ورزش تبدیل شد. او در جام جهانی ۱۹۶۲ شیلی نیز حاضر بود، اما در همان بازیهای ابتدایی مصدوم شد؛ با این حال برزیل بدون او نیز قهرمان شد. نقطه اوج نهایی دوران ملی او، جام جهانی ۱۹۷۰ مکزیک بود. پله رهبری یکی از بهترین تیمهای تاریخ فوتبال را بر عهده داشت و با نمایشهای جادویی، پاسگلهای مهندسیشده و گلزنی در فینال مقابل ایتالیا، برزیل را به سومین قهرمانی رساند و جام ژول ریمه را برای همیشه به خانه برد.
فعالیتهای ورزشی و کارنامه حرفهای
بخش عمدهای از کارنامه ورزشی پله در باشگاه سانتوس رقم خورد، جایی که او به مدت نزدیک به دو دهه در آن توپ زد. او همراه با سانتوس به تمام افتخارات ممکن از جمله قهرمانیهای متعدد در لیگ برزیل، جام حذفی و دو بار قهرمانی پیاپی در جام لیبرتادورس و جام بینقارهای در سالهای ۱۹۶۲ و ۱۹۶۳ دست یافت. سانتوس به لطف حضور او به چنان شهرتی رسیده بود که تیمهای بزرگ اروپایی مبالغ هنگفتی برای بازیهای دوستانه با این تیم پرداخت میکردند. در سال ۱۹۷۵، پله پس از یک دوره خداحافظی کوتاه، با قراردادی تاریخی به تیم نیویورک کاسموس در ایالات متحده پیوست. هدف او از این انتقال، توسعه و محبوب کردن رشته فوتبال در آمریکای شمالی بود. او در طول سه سال حضور در این تیم، استادیومهای آمریکا را پر از تماشاگر کرد و فرهنگ جدیدی از فوتبال را در این کشور پایهگذاری کرد. بازی خداحافظی او در سال ۱۹۷۷ در یک مسابقه نمادین بین دو تیم سانتوس و نیویورک کاسموس برگزار شد که او در هر نیمه برای یکی از این دو تیم بازی کرد. بر اساس آمارهای رسمی فیفا، او در طول دوران حرفهای خود ۱۲۸۱ گل در ۱۳۶۳ بازی به ثمر رسانده است.
آثار، افتخارات و دستاوردها
- قهرمانی در جام جهانی فوتبال با تیم ملی برزیل (۱۹۵۸ سوئد)
- قهرمانی در جام جهانی فوتبال با تیم ملی برزیل (۱۹۶۲ شیلی)
- قهرمانی در جام جهانی فوتبال با تیم ملی برزیل (۱۹۷۰ مکزیک)
- دو دوره قهرمانی جام لیبرتادورس همراه با باشگاه سانتوس (۱۹۶۲ و ۱۹۶۳)
- دو دوره قهرمانی جام بینقارهای فوتبال همراه با سانتوس (۱۹۶۲ و ۱۹۶۳)
- عنوان بهترین بازیکن قرن بیست به انتخاب فیفا در سال ۲۰۰۰
- عنوان ورزشکار قرن به انتخاب کمیته بینالمللی المپیک (IOC) در سال ۱۹۹۹
- برنده توپ طلای افتخاری فیفا برای کل دوران حرفهای در سال ۲۰۱۳
- آقای گل تاریخ باشگاه سانتوس با ۶۴۳ گل در بازیهای رسمی
- ثبت رکورد بیشترین پاس گل در تاریخ مسابقات جام جهانی فوتبال
زندگی شخصی و حواشی
زندگی شخصی پله همواره زیر ذرهبین رسانهها قرار داشت. او در طول زندگی خود سه بار به صورت رسمی ازدواج کرد. اولین ازدواج او در سال ۱۹۶۶ با روزمری دو ریس چولبی بود که حاصل آن سه فرزند به نامهای کلی کریستینا، ادسون (که بعدها دروازهبان سانتوس شد) و جنیفر بود؛ این ازدواج در سال ۱۹۸۲ به طلاق منجر شد. او در سال ۱۹۹۴ با اسیریا لملو سیکساس، خواننده معروف، ازدواج کرد و صاحب فرزندان دوقلو به نامهای جاشوا و سلسته شد، اما این رابطه نیز در سال ۲۰۰۸ پایان یافت. در نهایت، او در سال ۲۰۱۶ با مارسیا آئوکی، تاجر ژاپنی-برزیلی، ازدواج کرد که این زندگی تا پایان عمر او ادامه داشت. در کنار این موارد، شایعات و دعاوی حقوقی متعددی درباره فرزندان خارج از چارچوب ازدواج او مطرح بود که معروفترین آنها پرونده ساندرا رجینا بود؛ ساندرا سالها برای اثبات فرزندی خود جنگید و دادگاه نیز در سال ۱۹۹۶ به نفع او رأی داد، اما پله تا زمان درگذشت ساندرا در سال ۲۰۰۶، او را به عنوان فرزند خود نپذیرفت، موضوعی که انتقادات زیادی را برانگیخت. همچنین حضور او در فیلمهای سینمایی، بهویژه فیلم معروف «فرار به سوی پیروزی» (۱۹۸۱) در کنار سیلوستر استالونه، از ابعاد جالب زندگی غیرورزشی او بود.
سبک کاری/دیدگاهها و تأثیرگذاری
پله تعریف جدیدی از مهاجم کامل در دنیای فوتبال ارائه داد. او علیرغم داشتن قد متوسط (حدود ۱۷۳ سانتیمتر)، از قدرت پرش فوقالعاده و توانایی بینظیر در زدن ضربات سر برخوردار بود. تعادل بدنی شگفتانگیز، سرعت انفجاری، دید ۳۶۰ درجه در زمین و توانایی بازی با هر دو پا، او را به کابوسی برای مدافعان تبدیل کرده بود. او بنیانگذار فلسفه «ژوگا بونیتو» یا همان «بازی زیبا» در فوتبال برزیل بود. فراتر از زمین مسابقه، تأثیرگذاری او به قدری بود که در سال ۱۹۶۹، در جریان سفر تیم سانتوس به نیجریه، دو طرف درگیر در جنگ داخلی این کشور آتشبس دو روزه اعلام کردند تا بتوانند بازی پله را از نزدیک تماشا کنند. او از فوتبال به عنوان ابزاری برای صلح و از بین بردن مرزهای نژادی و طبقاتی استفاده کرد و چهره فوتبال را از یک بازی ساده به یک پدیده فرهنگی جهانی ارتقا داد.
درگذشت پله
پله در سالهای پایانی زندگی خود با مشکلات سلامتی متعددی از جمله نارسایی کلیه و مشکلات حرکتی ناشی از جراحی زانو مواجه بود. در سپتامبر ۲۰۲۱، پزشکان متوجه وجود یک تومور در روده بزرگ او شدند و او تحت عمل جراحی و شیمیدرمانی قرار گرفت. در نهایت، ادسون آرانتس دو ناسیمنتو در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۲۲، در بیمارستان آلبرت انیشتین در شهر سائو پائولو برزیل درگذشت. سن پله در هنگام فوت ۸۲ سال بود. بر اساس گزارشهای رسمی بیمارستان، علت درگذشت او نارسایی چند عضو حیاتی بدن به دلیل پیشرفت و عوارض ناشی از سرطان روده بزرگ (سرطان کولون) اعلام شد. دولت برزیل به مناسبت درگذشت او سه روز عزای عمومی اعلام کرد و پیکر او پس از یک تشییع جنازه با شکوه تاریخی و وداع میلیونها هوادار در استادیوم اختصاصی سانتوس، در یک مقبره عمودی اختصاصی به خاک سپرده شد.
میراث فعلی پله
پس از پایان دوران بازی، پله به عنوان سفیر جهانی فوتبال، سازمان ملل متحد و یونسکو به فعالیت پرداخت. او بین سالهای ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۸ به عنوان وزیر ورزش برزیل منصوب شد و در این دوران قانون موسوم به «قانون پله» را به تصویب رساند که هدف آن نوسازی ساختار مدیریتی باشگاهها و احقاق حقوق بازیکنان فوتبال در برابر کارفرمایان بود. میراث او پس از درگذشتش کماکان زنده است؛ نام او به عنوان مترادفی برای کمال و نبوغ در تمام پهنههای ورزشی به کار میرود و در سراسر جهان استادیومها، جوایز و مدارس ورزشی متعددی به نام او ثبت شده است تا نسلهای آینده نیز با نام این اسطوره بزرگ آشنا شوند.
جمعبندی
بررسی جامع بیوگرافی پله نشان میدهد که او چگونه از کوچههای خاکی و فقیرانه بائورو به قلههای افتخار ورزش جهان دست یافت. مطالعه زندگینامه او نه تنها مرور تاریخ درخشان فوتبال، بلکه بررسی داستان اراده، نبوغ و اصالت هنری یک انسان است. تاریخ تولد و همچنین محل تولد پله امروزه به عنوان نقاطی تاریخی در جغرافیای فوتبال جهان شناخته میشوند. کارنامه پربار و افتخارات ادسون آرانتس دو ناسیمنتو سندی محکم بر این ادعاست که او همواره به عنوان پادشاه بیجایگزین مستطیل سبز در یادها باقی خواهد ماند؛ مردی که فوتبال را به یک هنر جهانی تبدیل کرد.
منابع
- وبسایت رسمی فیفا (توضیحات درباره آمار گلزنی و افتخارات پله) https://www.fifa.com
- دانشنامه بریتانیکا (شرح زندگی و نقاط عطف دوران حرفهای پله) https://www.britannica.com
- وبسایت رسمی باشگاه فوتبال سانتوس (جزئیات مسابقات و کارنامه باشگاهی) https://www.santofc.com.br
- گزارش ویژه خبرگزاری بیبیسی از درگذشت و میراث پله https://www.bbc.com
